Muziek in uw zaak: licentie en vergoedingen in Nederland

Online te beluisteren betekent niet: toegestaan in uw zaak

Muziek die u via een streamingdienst, een videoplatform, een gekochte cd of een gedownload bestand kunt beluisteren, mag u daarmee nog niet in uw zaak laten horen. Met een abonnement of aankoop krijgt u het recht om zelf te luisteren, niet om muziek ten gehore te brengen aan gasten, klanten of bezoekers.

De voorwaarden van de grote diensten zeggen dat ook. Spotify staat alleen persoonlijk, niet-commercieel gebruik van de dienst en de inhoud toe; een Premium-abonnement verandert daar niets aan. De Nederlandse beheersorganisaties gaan hier eveneens van uit: de organisatie voor uitvoerende artiesten en producenten schrijft in haar tarievenoverzicht dat consumentenstreamingdiensten in een zakelijke omgeving niet zijn toegestaan, en de algemene voorwaarden van de organisatie voor componisten en tekstdichters verbieden het bedrijfsmatig afspelen van muziek die een streamingdienst alleen voor privégebruik levert.

Zodra muziek klinkt in een restaurant, winkel, hotellobby, kapsalon of sportschool, is er sprake van openbaarmaking, ongeacht of de bron een telefoon, radio, televisie of cd-speler is. Ook muziek die alleen medewerkers horen, kan een licentie vereisen: volgens het gezamenlijke servicecentrum van de beheersorganisaties is dat meestal het geval als drie of meer medewerkers de muziek kunnen horen in een niet-openbare ruimte, zoals een kantine, magazijn of kantoor.

De wet: Auteurswet, Wet op de naburige rechten en toezicht

Het auteursrecht is volgens artikel 1 van de Auteurswet het uitsluitende recht van de maker om zijn werk openbaar te maken en te verveelvoudigen. Artikel 12 noemt als vorm van openbaarmaking uitdrukkelijk de op- of uitvoering in het openbaar van een werk of van een verveelvoudiging daarvan, dus ook het afspelen van een opname. Volgens artikel 12 lid 4 geldt zelfs een bijeenkomst in besloten kring als openbaar, tenzij die beperkt blijft tot familie, vrienden of een vergelijkbare kring en er geen toegang wordt betaald. Gasten, klanten en sportschoolleden vallen daar niet onder.

Voor de opnamen zelf geldt de Wet op de naburige rechten (WNR). Artikel 7 bepaalt dat een voor commerciële doeleinden uitgebracht fonogram zonder toestemming van producent en uitvoerende kunstenaar openbaar mag worden gemaakt, maar alleen als daarvoor een billijke vergoeding wordt betaald. Een opname die online voor het publiek beschikbaar is gesteld, geldt daarbij ook als commercieel uitgebracht (artikel 7 lid 2). Die vergoeding moet volgens artikel 15 worden betaald aan één door de minister van Justitie en Veiligheid aangewezen organisatie, die haar met uitsluiting van anderen int en verdeelt.

Omdat geen ondernemer met duizenden makers afzonderlijk kan onderhandelen, worden deze rechten collectief beheerd. De beheersorganisaties staan onder toezicht van het College van Toezicht Auteurs- en naburige rechten, op grond van de Wet toezicht en geschillenbeslechting collectieve beheersorganisaties auteurs- en naburige rechten. Die wet eist onder meer dat licentievoorwaarden op objectieve en niet-discriminerende criteria berusten, dat tarieven in redelijke verhouding staan tot onder meer de economische waarde van het gebruik (artikel 2l) en dat tarieven en standaardlicenties openbaar op de website staan (artikel 2p).

Twee soorten rechten, meestal één factuur

In elke opname zitten twee lagen rechten:

• Auteursrecht op compositie en tekst. Dat komt toe aan componisten, tekstdichters en muziekuitgevers. In Nederland worden deze rechten voor openbare muziek collectief beheerd door de beheersorganisatie voor componisten, tekstdichters en muziekuitgevers.
• Naburige rechten op de opname. Die komen toe aan uitvoerende artiesten (zangers, muzikanten) en producenten van fonogrammen. De billijke vergoeding uit artikel 7 WNR wordt geïnd door de organisatie voor uitvoerende artiesten en producenten die de minister daarvoor heeft aangewezen, en gelijk verdeeld tussen artiesten en producenten (artikel 7 lid 4).

Het gaat dus om twee organisaties, elk met een eigen tarief. Voor de meeste sectoren hoeft u ze niet apart te benaderen: beide hebben een gezamenlijk servicecentrum opgezet dat de licenties administreert en, waar beide rechten van toepassing zijn, één gecombineerde licentie en één factuur verstuurt. Op die factuur ziet u welk deel voor welke groep rechthebbenden is. Soms dekt een licentie alleen het auteursrecht.

Voor andere vormen van gebruik, zoals evenementen, optredens of het vertonen van films, gelden aparte tarieven. Vraag die na voordat u begint.

Waarop de vergoeding is gebaseerd

Er is geen vaste prijs. Beide organisaties publiceren hun tarieven per sector, en de hoogte hangt af van uw situatie. De belangrijkste factoren zijn:

• Oppervlakte: het aantal vierkante meters waar de muziek hoorbaar is, een terras inbegrepen. Bij muziek aan de gevel wordt de oppervlakte afgeleid van de gevellengte.
• Sector en type ruimte: horeca, winkels, sportscholen, kapsalons, kantoren en zorginstellingen hebben elk een eigen tarief; ook bezoekersintensiteit en publieke toegankelijkheid tellen mee.
• Functie van de muziek: achtergrondmuziek wordt anders berekend dan amusementsmuziek in een café of voorgrondmuziek bij groepslessen; bij amusementsmuziek telt ook het aantal dagen.
• Aantal medewerkers: in kantoren, werkplaatsen en magazijnen telt het aantal fulltime medewerkers dat de muziek hoort.
• Indeling: klinkt in meerdere ruimtes dezelfde muziek, dan worden de vierkante meters opgeteld; verschillende muziek wordt per ruimte berekend. Een licentie geldt per locatie.

De tarieven worden elk jaar geïndexeerd op basis van de consumentenprijsindex van het CBS. Op de tarieven voor naburige rechten geldt sinds 2021 bovendien een toeslag, omdat na een arrest van het Hof van Justitie van de Europese Unie meer buitenlands repertoire onder de wettelijke vergoeding valt. Wie zijn muziekgebruik zelf aanmeldt en op tijd betaalt, krijgt korting op het basistarief. Via sommige brancheorganisaties bestaan collectieve regelingen met extra korting.

Voor een tariefverhoging is de voorafgaande goedkeuring van het College van Toezicht nodig (artikel 3 Wet toezicht). Bent u het oneens over de billijkheid van een tarief of over de toepassing ervan, dan kunt u het geschil voorleggen aan de Geschillencommissie Auteursrechten, die de minister daarvoor heeft aangewezen. Haar uitspraak geldt als overeengekomen als niemand binnen drie maanden naar de rechter stapt (artikel 23 lid 5 Wet toezicht). Over de hoogte van de billijke vergoeding voor opnamen beslist bij gebrek aan overeenstemming in eerste aanleg uitsluitend de rechtbank Den Haag (artikel 7 lid 3 WNR).

Wat er gebeurt als u zonder licentie muziek draait

Beschermde muziek openbaar maken zonder toestemming is een inbreuk op het auteursrecht. De rechthebbende kan dan schadevergoeding vorderen; in passende gevallen stelt de rechter die vast als forfaitair bedrag (artikel 27 Auteurswet). Daarnaast kan afdracht worden geëist van de winst die met de inbreuk is behaald, met rekening en verantwoording (artikel 27a). De WNR kent vergelijkbare regels (artikel 16). In procedures wordt vaak ook gevorderd dat het afspelen wordt verboden op straffe van een dwangsom.

In de praktijk begint het meestal eenvoudiger: een buitendienstmedewerker stelt muziekgebruik vast en u ontvangt een factuur. Volgens de gepubliceerde tariefvoorwaarden betaalt u dan het basistarief zonder de korting voor zelf aanmelden, vermeerderd met de wettelijke rente en eventuele buitengerechtelijke incassokosten.

Opzettelijke inbreuk op het auteursrecht is ook strafbaar, met een gevangenisstraf van ten hoogste zes maanden of een geldboete van de vierde categorie (artikel 31 Auteurswet). De WNR kent een vergelijkbare strafbepaling voor de uitsluitende rechten van artiesten en producenten (artikel 21), maar die noemt artikel 7 niet: het niet betalen van de billijke vergoeding is een civiele vordering.

Wie moet wat aantonen? Een wettelijk vermoeden dat alle gedraaide muziek tot het repertoire van een beheersorganisatie behoort, hebben wij in de Nederlandse wet niet aangetroffen; de partij die betaling vordert, moet haar vordering onderbouwen. Zo wees de kantonrechter in Gelderland in 2025 een vordering voor naburige rechten af, omdat niet was gesteld of gebleken dat de gedraaide opnamen openbaar beschikbaar waren. Het is daarom verstandig dat u zelf kunt laten zien welke muziek u draait en op grond van welke licentie.

Direct gelicentieerde muziek: wat het wel en niet regelt

Naast het repertoire van de beheersorganisaties bestaan catalogi waarvoor de rechthebbende zelf licenties verleent. De producent of uitgever bezit dan de rechten op de muziek en geeft u rechtstreeks toestemming om die in uw zaak te laten horen, meestal als onderdeel van een abonnement.

Voor het auteursrecht kan dat: wie de rechten op een compositie bezit en die niet aan een beheersorganisatie heeft overgedragen, kan zelf toestemming geven. Voor de naburige rechten op opnamen kent Nederland een bijzondere regel. De Hoge Raad oordeelde in 2020 dat de aangewezen organisatie niet alleen exclusief int en verdeelt, maar ook exclusief bevoegd is om de billijke vergoeding vast te stellen; artiesten en producenten kunnen daarover geen eigen afspraken maken met een gebruiker (ECLI:NL:HR:2020:1300). Mede op die grond verlangt die organisatie sinds 1 januari 2024 ook een licentie van gebruikers van zogenoemde rechteninclusieve muziek. Brancheorganisaties uit de horeca bestrijden die uitleg.

Beslissend is of een opname voor commerciële doeleinden is uitgebracht, en een opname die online voor het publiek beschikbaar is, telt daarbij mee. De kantonrechter in Gelderland oordeelde in 2025 dat voor zelfgemaakte achtergrondmuziek die nergens openbaar beschikbaar was, geen billijke vergoeding verschuldigd was (ECLI:NL:RBGEL:2025:6175). Vraag een aanbieder van direct gelicentieerde muziek dus concreet hoe het met de opnamen zit en hoe hij omgaat met de wettelijke vergoeding voor naburige rechten in Nederland.

Een directe licentie dekt bovendien alleen de muziek uit die ene catalogus. Niet inbegrepen zijn onder meer:

• radio en televisie die in uw zaak aanstaan;
• livemuziek, dj's en optredens;
• eigen afspeellijsten, cd's en andere streamingdiensten;
• muziek bij evenementen waarvoor aparte tarieven gelden.

Speelt u ook muziek uit zulke bronnen, dan heeft u daarvoor een licentie van de beheersorganisaties nodig. Bewaar het licentiebewijs en de facturen op locatie of digitaal, zodat u bij een controle direct kunt laten zien welke muziek onder welke licentie valt.

Mublic: muziek en licentie in één abonnement

Mublic levert achtergrondmuziek voor horeca, winkels, hotels en sportscholen. De catalogus is door Mublic zelf geproduceerd en maakt geen deel uit van het repertoire van een collectieve beheersorganisatie. De licentie om deze muziek in uw zaak af te spelen is bij het abonnement inbegrepen.

• Sfeer per sector en tijdstip: de muziek past zich aan uw type zaak en het moment van de dag aan, van een rustige ochtend tot een drukke avond.
• Per zone een eigen speler: zaal, terras of trainingsruimte kunnen elk hun eigen muziek hebben.
• Ook zonder internet: valt de verbinding weg, dan speelt de speler door met vooraf gedownloade nummers.
• Licentiebewijs per vestiging: voor elke locatie geeft Mublic een licentiebewijs met QR-code af, waarmee de actuele status van de licentie te controleren is.
• Omroepberichten: eigen aankondigingen in uw winkel of zaak, tussen de muziek door.

De licentie dekt uitsluitend de Mublic-catalogus. Staan er in uw zaak ook radio, televisie of livemuziek aan, of gebruikt u een andere dienst, dan valt dat erbuiten. Voor de wettelijke vergoeding voor naburige rechten geldt in Nederland de regeling die hierboven is beschreven; neem contact met ons op als u wilt weten wat dat voor uw situatie betekent.

U kunt Mublic 7 dagen uitproberen, zonder creditcard. Tijdens de proefperiode wordt geen licentiebewijs afgegeven; dat gebeurt zodra het betaalde abonnement ingaat. Bekijk de abonnementen of start direct.