Muzika në biznes: autorizimi dhe tarifat në Shqipëri

Abonimi personal nuk mjafton për lokalin

Fakti që një këngë mund të dëgjohet në një shërbim transmetimi, në një platformë videosh, nga një CD e blerë apo nga një skedar i shkarkuar nuk do të thotë se mund ta luani në biznesin tuaj. Me blerjen ose me abonimin fitoni të drejtën ta dëgjoni muzikën për vete, jo ta luani për klientët.

Kushtet e përdorimit të shërbimeve të mëdha e thonë qartë. Spotify e lejon përdorimin e shërbimit dhe të përmbajtjes vetëm për qëllime personale dhe jotregtare. YouTube e lejon shikimin dhe dëgjimin po ashtu vetëm për përdorim personal e jotregtar dhe e përmend shprehimisht luajtjen publike të muzikës si përdorim të palejuar. Një abonim premium nuk e ndryshon këtë.

Ligji nr. 35/2016 e konsideron “publik” një numër personash, më shumë se dy, që ndodhen jashtë rrethit familjar ose jashtë marrëdhënieve të ngushta personale (neni 4). Klientët e një kafeneje, dyqani apo palestre zakonisht e përbëjnë një publik të tillë, pavarësisht nëse muzika vjen nga telefoni, radioja, televizori apo një listë e luajtur nga kompjuteri. Prandaj autorizimi duhet siguruar përpara se muzika të fillojë të luhet.

Ligji nr. 35/2016 dhe kush e mbikëqyr

Baza ligjore është Ligji nr. 35/2016 “Për të drejtat e autorit dhe të drejtat e tjera të lidhura me to”, i ndryshuar me Ligjin nr. 37/2022. Sipas nenit 29, autori ka të drejtën ekskluzive të autorizojë ose të ndalojë komunikimin e veprës së tij në publik. Për bizneset janë të rëndësishme sidomos tri forma:

• Muzika e regjistruar: përcjellja në publik e veprave të vendosura në fonogram ose videogram, pra luajtja e muzikës nga CD, skedari ose lista e luajtjes (neni 29, shkronja “ç”).
• Radioja dhe televizori: përcjellja në publik e një transmetimi me anë të altoparlantit, ekranit ose mjeteve të tjera të ngjashme teknike (neni 29, shkronja “ë”).
• Muzika live: shfaqja muzikore në publik e veprave të interpretuara drejtpërdrejt (neni 29, shkronja “a”).

Përpara se të fillojë përdorimin, biznesi duhet t’i paraqesë agjencisë përkatëse të administrimit kolektiv kërkesën për autorizim, me të dhëna për mënyrën, vendin dhe kohën e përdorimit (neni 140). Agjencitë licencohen nga ministria përgjegjëse për të drejtën e autorit, dhe për të njëjtën kategori mbajtësish të drejtash administrimi kolektiv i jepet vetëm një agjencie (neni 135).

Veprimtarinë e agjencive e mbikëqyr Drejtoria për të Drejtën e Autorit (DDA), strukturë pranë kësaj ministrie (neni 157). Tarifat miratohen me marrëveshje me shoqatat përfaqësuese të përdoruesve ose, kur kjo nuk arrihet, me vendim të Këshillit Kombëtar për të Drejtën e Autorit (KKDA). Kontrollin në terren e kryen inspektorati që mbulon mbikëqyrjen e tregut, i cili verifikon edhe lejen e lëshuar nga mbajtësit e të drejtave ose nga agjencitë e licencuara (neni 178).

Dy grupe të drejtash, një pikë pagese

Muzika e regjistruar mbart dy grupe të ndryshme të drejtash:

• Të drejtat e autorit: ato të kompozitorëve, të autorëve të teksteve dhe të botuesve muzikorë mbi vetë veprën, pra mbi melodinë dhe tekstin.
• Të drejtat e lidhura: ato të interpretuesve (këngëtarëve dhe muzikantëve) dhe të prodhuesve të fonogramit mbi regjistrimin konkret. Kur një fonogram i publikuar për qëllime tregtare komunikohet në publik, përdoruesi detyrohet të paguajë një shpërblim të përbashkët e të drejtë, i cili ndahet përgjysmë mes prodhuesit dhe interpretuesve, përveç kur kontrata mes tyre parashikon ndryshe (nenet 109 dhe 114).

Në Shqipëri këto të drejta administrohen nga agjenci të ndryshme: një për autorët, një për interpretuesit dhe një për prodhuesit e fonogramit, ndërsa një agjenci tjetër merret me veprat audiovizuale. Megjithatë, biznesi nuk i paguan veç e veç. Ligji ka krijuar një strukturë të përbashkët mbledhjeje, një organizatë jofitimprurëse ku përfaqësohen të gjitha agjencitë e licencuara, e cila mbledh tarifat për të gjitha kategoritë e mbajtësve të të drejtave (neni 138). Sipas Udhëzimit nr. 777, datë 24.11.2023, asnjë agjenci nuk mund t’i mbledhë më vetë tarifat nga bizneset.

Shuma e mbledhur ndahet me përqindje të përcaktuara në ligj: 40 për qind për përfaqësuesit e autorëve, 30 për qind për përfaqësuesit e interpretuesve dhe 30 për qind për përfaqësuesit e prodhuesve. Pra, edhe pse paguani në një vend, pagesa mbulon të drejtat e disa agjencive.

Si llogaritet tarifa

Tarifat nuk caktohen lirisht nga agjencitë. Sipas ligjit, ato vendosen me marrëveshje mes agjencive dhe shoqatave përfaqësuese të përdoruesve ose, kur kjo nuk arrihet, me vendim të KKDA-së (neni 142). Metodologjia që zbatohet sot është miratuar me vendim të KKDA-së në gusht të vitit 2025. Tarifa llogaritet çdo muaj, në pikë që shndërrohen në vlerë monetare, dhe varet nga disa elemente:

• Lloji i aktivitetit: lokalet e natës dhe karaoket, restorantet dhe kafenetë, fast food-et dhe dyqanet trajtohen në kategori të ndryshme.
• Orari: për lokalet ku konsumohen ushqime dhe pije ka rëndësi nëse mbyllen deri në orën 22, deri në mesnatë apo më vonë.
• Kapaciteti: numri i personave që pret lokali e ul ose e rrit tarifën.
• Sipërfaqja: për dyqanet dhe ambientet e tjera tregtare tarifa llogaritet për metër katror.
• Numri i dhomave dhe standardi: për hotelet dhe strukturat e tjera akomoduese.
• Vendndodhja dhe sezoni: qarqet ndahen në kategori, ndërsa për lokalet Tirana dhe zonat turistike gjatë sezonit kanë tarifa më të larta.

Për palestrat dhe qendrat e fitnesit parashikohet një tarifë mujore fikse, e ndryshme sipas qëllimit fitimprurës ose jo. Muzika live dhe eventet me hyrje me pagesë kanë rregulla të veçanta. Metodologjia parashikon edhe një zbritje për ata që paguajnë gjithë vitin brenda tremujorit të parë të vitit pasardhës. Kur biznesi nuk deklaron të dhënat e nevojshme, tarifa mund të llogaritet mbi bazën e të dhënave nga palë të treta ose sipas një biznesi me karakteristika të ngjashme.

Tarifat rishikohen periodikisht, prandaj kërkoni gjithmonë llogaritjen e përditësuar për biznesin tuaj, sidomos nëse ndryshoni orarin, sipërfaqen ose kapacitetin. Ligji ju detyron ta njoftoni pa vonesë çdo ndryshim të rrethanave të përdorimit (neni 140).

Çfarë ndodh pa autorizim

Për shkeljen e të drejtave të autorit dhe të drejtave të lidhura ligji parashikon përgjegjësi civile, administrative ose penale, sipas rastit (neni 162).

• Shpërblimi në gjykatë: mbajtësi i së drejtës ose agjencia që e administron mund të kërkojë një shpërblim të barabartë me atë që do të ishte paguar sipas tarifave, si dhe fitimin e përfituar nga përdorimi i paligjshëm (neni 166). Një e drejtë e administruar kolektivisht konsiderohet e shkelur kur vepra përdoret pa kontratë ose pa autorizimin e agjencisë. Agjencia mund të ngrejë padi në emër të saj, brenda tre vjetëve nga data kur ka marrë dijeni për shkeljen dhe për shkelësin (neni 163).
• Gjobat administrative: komunikimi në publik pa autorizim përbën kundërvajtje administrative, për të cilën mund të gjobiten administratori i personit juridik, personi fizik dhe, në kushte të caktuara, punonjësi. Me gjobë dënohen edhe mospagimi i shpërblimit dhe mosdhënia e informacionit për përdorimin (nenet 179 dhe 181). Në rast përsëritjeje, maksimumi i gjobës dyfishohet. Duke marrë parasysh seriozitetin dhe përsëritjen e shkeljeve, mund të vendoset edhe ndalimi i veprimtarisë tregtare për një vit.
• Ndalimi i shfaqjes: me kërkesë të autorit ose të agjencisë, autoritetet e inspektimit ose të policisë ndalojnë një shfaqje kur organizatori nuk ka autorizimin përkatës (neni 152).
• Kodi Penal: neni 149 parashikon si kundërvajtje penale riprodhimin ose përdorimin e veprës së tjetrit pa pëlqimin e autorit, kur cenohen të drejtat e tij vetjake dhe pasurore. Nëse zbatohet në një rast konkret, varet nga rrethanat.

Në praktikë, ruajtja e kontratave dhe e dokumentacionit për muzikën që luani ju ndihmon të tregoni çfarë luhet në të vërtetë në lokal, si gjatë një kontrolli, ashtu edhe në rast mosmarrëveshjeje.

Katalogu me licencë të drejtpërdrejtë

Jo çdo muzikë bën pjesë në repertorin e një agjencie të administrimit kolektiv. Kur një ofrues e ka prodhuar vetë muzikën ose i ka fituar të drejtat drejtpërdrejt nga mbajtësit e tyre, ai mund t’jua japë me kontratë të drejtën për ta luajtur në publik. Kjo quhet muzikë me licencë të drejtpërdrejtë. Ligji e njeh si administrimin kolektiv, ashtu edhe atë individual të të drejtave (neni 1), dhe inspektimi verifikon lejen e lëshuar nga mbajtësit e të drejtave ose nga agjencitë e licencuara (neni 178).

Vendimtare është shtrirja e licencës:

• Mbulohen vetëm këngët e katalogut të atij ofruesi, të luajtura përmes shërbimit të tij dhe në vendet e përcaktuara në kontratë.
• Nuk mbulohen radioja, televizori, muzika live, mbrëmjet me DJ, listat tuaja nga shërbimet e transmetimit dhe çdo burim tjetër muzike në të njëjtin lokal. Për to vlejnë rregullat e përgjithshme.

Dy dispozita të ligjit shqiptar meritojnë vëmendje. Së pari, neni 131 përcakton disa të drejta që ushtrohen detyrimisht përmes administrimit kolektiv dhe parashikon që, për to, agjencia e licencuar përfaqëson të gjithë mbajtësit e të drejtave, anëtarë dhe joanëtarë. Së dyti, shpërblimi për komunikimin në publik të fonogrameve të publikuara për qëllime tregtare është një e drejtë që ligji ua njeh drejtpërdrejt interpretuesve dhe prodhuesve (nenet 109 dhe 114). Si zbatohen këto dispozita për muzikën e prodhuar dhe të licencuar drejtpërdrejt, nuk e kemi gjetur të sqaruar në praktikën e publikuar. Prandaj ju këshillojmë t’i kërkoni çdo ofruesi muzike, përfshirë Mublic, të shpjegojë si e trajton këtë çështje.

Mbajini kontratën ose certifikatën e licencës dhe të dhënat për katalogun gjithmonë të gatshme, mundësisht në vetë lokalin, dhe kujdesuni që në zonat e licencuara të luhet vetëm muzikë nga ai katalog. Me kërkesën tuaj, agjencia duhet t’ju informojë edhe për mbajtësit e të drejtave që ia kanë tërhequr asaj administrimin (neni 135).

Si funksionon Mublic

Mublic ofron muzikë sfondi për kafene, restorante, dyqane, hotele dhe palestra. Katalogu është prodhuar nga Mublic dhe nuk bën pjesë në repertorin e asnjë agjencie të administrimit kolektiv. Licenca për ta luajtur në biznesin tuaj përfshihet në abonim.

• Atmosferë e përshtatshme: muzika i përshtatet sektorit tuaj dhe ndryshon gjatë ditës.
• Zona të veçanta: salla, tarraca ose hapësira e shitjes mund të kenë secila luajtësin e vet me muzikën e vet.
• Kur ndërpritet interneti: luajtësi vazhdon me këngët e shkarkuara paraprakisht.
• Dëshmia: për çdo lokal lëshohet një certifikatë licence që mund të verifikohet me kod QR.
• Njoftimet: informacionet dhe ofertat mund të ndërthuren me muzikën si njoftime brenda lokalit.

Licenca mbulon vetëm katalogun e Mublic. Radioja, televizori, muzika live ose një shërbim tjetër muzike në lokalin tuaj nuk përfshihen në të.

Mund ta provoni Mublic për shtatë ditë pa dhënë kartë pagese: Filloni provën. Prova shërben për ta njohur shërbimin; certifikata e licencës lëshohet me abonimin me pagesë. Çmimet i gjeni te Çmimet, ndërsa konfigurimi fillon te Filloni tani.