Muzika në biznes në Kosovë: licencat dhe të drejtat

E dëgjueshme në internet nuk do të thotë leje

Fakti që një këngë mund të dëgjohet në një platformë transmetimi ose në një faqe videosh, apo që e keni blerë në CD ose si skedar, nuk ju jep të drejtën ta luani atë në biznesin tuaj. Kushtet e përdorimit të shërbimeve për konsumatorë zakonisht e kufizojnë përdorimin në atë personal dhe jokomercial, ndaj luajtja për klientët në një kafene, restorant, dyqan, hotel ose palestër del jashtë këtyre kushteve.

Këtë dallim e bën edhe ligji. Ligji Nr. 08/L-205 e përkufizon interpretimin publik si prezantim të veprave, drejtpërdrejt ose me mjete teknike, në një vend ku janë të pranishëm anëtarë të publikut ose që është i qasshëm për publikun. Si publik konsiderohet një numër i konsiderueshëm personash jashtë rrethit të zakonshëm të familjes dhe të njohurve të saj më të afërt. Klientët e një lokali e plotësojnë këtë përkufizim, kurse përjashtimi për përdorim personal dhe privat nuk e mbulon muzikën që luhet për ta.

Blerja e një CD-je ose e një skedari shuan vetëm të drejtën e shpërndarjes së asaj kopjeje. Të drejtat e interpretimit publik dhe të komunikimit publik mbeten te bartësit e të drejtave.

Çfarë parashikon ligji në Kosovë

Fusha rregullohet nga Ligji Nr. 08/L-205 për të Drejtën e Autorit dhe të Drejtat e Përafërta, i publikuar në Gazetën Zyrtare më 12 tetor 2023 dhe në fuqi që nga fundi i tetorit 2023. Ky ligj shfuqizoi Ligjin Nr. 04/L-065 dhe ndryshimet e tij, ndaj referencat e vjetra që mund t’i hasni në internet nuk janë më të vlefshme.

Sipas nenit 23, autori ka të drejtën ekskluzive të autorizojë ose të ndalojë, ndër të tjera, interpretimin publik, komunikimin publik dhe komunikimin publik të veprës me altoparlant ose me mjete të ngjashme. Për interpretuesit dhe prodhuesit e fonogrameve, ligji e përfshin në komunikimin publik edhe luajtjen e një fonogrami me mjete teknike në një vend të qasshëm për publikun (neni 3), dhe neni 73 u njeh atyre të drejtën e një shpërblimi të drejtë kur luhen fonograme të publikuara për qëllime komerciale.

Në praktikë, këto të drejta ushtrohen kryesisht përmes organizatave të menaxhimit kolektiv. Këto janë organizata jofitimprurëse që mund të veprojnë vetëm pasi t’i licencojë ministri përgjegjës për kulturën, me propozim të Zyrës për të Drejtat e Autorit dhe të Drejtat e Përafërta (neni 88). Zyra funksionon në kuadër të ministrisë përgjegjëse për kulturën, i mbikëqyr këto organizata dhe e vlerëson veprimtarinë e tyre një herë në vit (nenet 118 dhe 121). Procedura e licencimit është rregulluar më hollësisht me Rregulloren (MKRS) Nr. 01/2025.

Ligji parashikon edhe menaxhim kolektiv të zgjeruar për interpretimin publik dhe komunikimin publik të veprave muzikore jodramatike (neni 86): efekti i licencës së organizatës shtrihet edhe te bartësit e të drejtave që nuk janë anëtarë të saj, përveç nëse ata i kanë tërhequr me shkrim veprat e tyre nga ky mekanizëm.

Dy grupe të drejtash, jo një

Një regjistrim muzikor mbart dy shtresa të drejtash:

• E drejta e autorit u përket kompozitorit, autorit të tekstit dhe botuesit muzikor. Për muzikën, në Kosovë vepron një organizatë e licencuar që përfaqëson autorët e veprave muzikore; ajo negocion tarifat me përdoruesit dhe ua shpërndan të ardhurat krijuesve.
• Të drejtat e përafërta u përkasin interpretuesve (këngëtarëve, muzikantëve) dhe prodhuesve të fonogrameve. Për fonogramet e publikuara për qëllime komerciale, ligji u njeh atyre një shpërblim të vetëm të drejtë (neni 73).

Ky shpërblim i vetëm mund të ushtrohet vetëm përmes një organizate të menaxhimit kolektiv të licencuar për këtë qëllim (neni 86). Ai mblidhet nga organizata së cilës përfaqësuesit e interpretuesve dhe të prodhuesve ia kanë besuar këtë funksion me marrëveshje, ose, në mungesë marrëveshjeje, nga organizata që cakton Zyra. Nëse nuk është rënë dakord ndryshe, shuma e mbledhur, pas zbritjes së kostove të menaxhimit, ndahet në pjesë të barabarta mes interpretuesve dhe prodhuesve. Pra, për të drejtat e përafërta ligji parashikon një pikë të vetme mbledhjeje për të dy kategoritë.

Për një biznes kjo do të thotë se, kur luhet muzikë komerciale, zakonisht ka të paktën dy palë që kërkojnë shpërblim: organizata që përfaqëson autorët dhe organizata që mbledh shpërblimin për interpretuesit dhe prodhuesit. Cilat organizata janë aktualisht të licencuara dhe për cilat të drejta mund ta verifikoni në faqen zyrtare të ministrisë përgjegjëse për kulturën, ku publikohen vendimet e licencimit.

Mbi çfarë baze caktohet tarifa

Ligji nuk cakton një shumë fikse. Neni 102 kërkon që tarifat të jenë të arsyeshme në raport me vlerën ekonomike të përdorimit dhe rendit kriteret që duhet të merren parasysh, ndër to:

• të ardhurat që mund të realizohen nga përdorimi i muzikës;
• kapaciteti i vendit ku luhet muzika;
• madhësia e publikut që e dëgjon;
• vendndodhja gjeografike, e cila mund të ndikojë në intensitetin e përdorimit dhe në mundësitë financiare të përdoruesit;
• rëndësia e muzikës për veprimtarinë tuaj, për shembull muzikë në sfond në një dyqan krahasuar me një lokal ku muzika është në qendër;
• raporti ndërmjet muzikës së mbrojtur dhe asaj të pambrojtur;
• krahasimi me tarifat e organizatave të ngjashme në vende me gjendje ekonomike të ngjashme.

Organizata është e detyruar t’ju informojë për kriteret mbi të cilat është llogaritur tarifa juaj. Tarifat caktohen për çdo vit kalendarik: organizata ia dorëzon Zyrës draft-tarifat paraprakisht dhe ato publikohen; nëse përfaqësuesit e përdoruesve nuk i kundërshtojnë brenda afatit ligjor, ato konsiderohen të miratuara për vitin pasues. Në rast kundërshtimi ndiqen negociata, ndërmjetësim dhe, sipas nevojës, arbitrazh ose gjykatë. Tarifat e miratuara publikohen në faqen e internetit të Zyrës dhe të organizatës.

Meqë të drejtat e autorit dhe të drejtat e përafërta menaxhohen veçmas, mund t’ju duhet të paguani më shumë se një organizate. Përdoruesit janë gjithashtu të detyruar t’i japin organizatës informacionin e nevojshëm për përdorimin (neni 103). Kërkoni gjithmonë me shkrim tarifat e vitit në vazhdim; ky udhëzues nuk përmban shuma, sepse ato ndryshojnë rregullisht.

Pasojat e përdorimit pa licencë

Përgjegjësia civile. Bartësi i të drejtës ose organizata e menaxhimit kolektiv mund të kërkojë ndërprerjen e shkeljes dhe dëmshpërblim (nenet 124, 125 dhe 132). Sipas nenit 124, kush e shkel të drejtën me dashje ose nga pakujdesia përgjigjet për dëmin në masë jo më të vogël se shpërblimi që do të ishte paguar normalisht për atë përdorim. Neni 132 i lejon gjykatës ta caktojë dëmin si shumë të përgjithshme, për shembull në bazë të dyfishit të tarifës që do të ishte paguar; kur shkelja është bërë për përfitim komercial, bartësi mund të kërkojë trefishin e saj. Padia mund të ngrihet brenda tre vjetëve nga dita kur paditësi ka marrë dijeni për shkeljen dhe për shkelësin, dhe ligji e konsideron këtë procedurë të shpejtë.

Kundërvajtjet. Neni 136 parashikon gjoba për personin juridik, për personin përgjegjës dhe për biznesin individual që në veprimtarinë e vet përdor një vepër ose një regjistrim pa autorizim, si dhe për mosdorëzimin e raporteve të kërkuara te organizata kompetente. Gjobat i shqipton gjykata kompetente për kundërvajtje. Inspektorati përkatës i tregut mbikëqyr mbrojtjen e këtyre të drejtave në treg, ndërsa kërkesën për procedurë kundërvajtëse mund ta paraqesë organi inspektues ose policia. Mjetet e përdorura për kundërvajtjen konfiskohen.

E drejta penale. Kodi Penal i Republikës së Kosovës e parashikon përdorimin e paautorizuar të veprave të mbrojtura edhe si vepër penale. Nëse një rast ndiqet penalisht, këtë e vendosin prokuroria dhe gjykata sipas rrethanave konkrete.

Katalogu me licencë të drejtpërdrejtë

Organizatat e menaxhimit kolektiv licencojnë repertorin që u është besuar nga anëtarët e tyre dhe nga organizatat partnere jashtë vendit. Alternativa është një katalog muzikor të drejtat e të cilit i mban vetë ofruesi: muzika krijohet ose fitohet me të gjitha të drejtat dhe ofruesi jua jep licencën drejtpërdrejt, pa ndërmjetësimin e një organizate.

Një licencë e tillë mbulon vetëm muzikën e atij katalogu, të luajtur përmes shërbimit të ofruesit. Ajo nuk mbulon:

• radion dhe televizorin në lokal;
• muzikën e drejtpërdrejtë, DJ-të dhe ngjarjet;
• listat tuaja të këngëve nga platforma të tjera, CD ose skedarë;
• muzikën e çdo shërbimi tjetër.

Dy dispozita të ligjit e bëjnë dokumentimin veçanërisht të rëndësishëm. E para, menaxhimi kolektiv i zgjeruar sipas nenit 86 e shtrin efektin e licencës së organizatës edhe te bartës që nuk janë anëtarë, nëse ata nuk e kanë tërhequr repertorin. E dyta, shpërblimi i vetëm për interpretuesit dhe prodhuesit sipas nenit 73 lidhet me luajtjen e fonogrameve të publikuara për qëllime komerciale dhe mund të ushtrohet vetëm përmes menaxhimit kolektiv; teksti i ligjit nuk e kushtëzon këtë me anëtarësinë në organizatë. Ligji nuk e trajton shprehimisht rastin e katalogëve me licencë të drejtpërdrejtë, prandaj pyesni çdo ofrues si e trajton ai këtë shpërblim dhe kërkoni përgjigjen me shkrim.

Ruani në lokal kontratën, dëshminë e pagesës dhe certifikatën e licencës, që t’i keni gati nëse ju kërkohen nga një inspektor, nga një organizatë ose në një procedurë gjyqësore.

Si funksionon Mublic

Mublic është shërbim muzike në sfond për biznese, me licencën të përfshirë në abonim.

• Katalog i prodhuar nga Mublic. Muzika është prodhuar nga Mublic dhe nuk bën pjesë në repertorin e asnjë organizate të menaxhimit kolektiv.
• Atmosferë sipas sektorit dhe orës. Muzika përshtatet me llojin e biznesit dhe ndryshon gjatë ditës, nga orët e qeta të mëngjesit deri te orët më të ngarkuara.
• Zona të veçanta. Çdo zonë, si salla, tarraca ose hapësira e pritjes, ka luajtësin e vet.
• Vazhdon edhe pa internet. Nëse lidhja ndërpritet, luajtja vazhdon me këngët e shkarkuara paraprakisht.
• Certifikatë licence me kod QR. Për çdo lokal lëshohet një certifikatë licence që mund të verifikohet me kod QR. Licenca mbulon vetëm katalogun e Mublic; radioja, televizori, muzika e drejtpërdrejtë ose shërbimet e tjera mbeten jashtë saj.
• Njoftime në lokal. Mund të shtoni njoftime zanore për klientët tuaj.

Shërbimin mund ta provoni shtatë ditë, pa kartë, përmes faqes së provës. Periudha e provës nuk përfshin certifikatë licence; certifikata lëshohet me abonimin me pagesë. Planet i gjeni te çmimet, ndërsa abonimin mund ta nisni këtu.