Muzika u poslovnom prostoru u Crnoj Gori: licence i naknade

Lična pretplata nije poslovna licenca

To što pjesmu možete pustiti na servisu za strimovanje, na video platformi ili s kupljenog CD-a ili fajla ne znači da je smijete puštati u svom poslovnom prostoru. Kupovinom ili pretplatom stičete pravo na lično slušanje, a ne pravo da muziku saopštavate gostima, kupcima ili članovima.

Uslovi korišćenja velikih servisa za strimovanje izričito ograničavaju upotrebu na ličnu, nekomercijalnu svrhu. Zakon o autorskom i srodnim pravima, s druge strane, korisnikom smatra svako lice koje preduzima radnje za koje je potrebno ovlašćenje nosioca prava, a ne nastupa kao potrošač. Kafić, restoran, prodavnica, salon, hotel ili teretana su u tom smislu korisnici, bez obzira na to da li muzika dolazi sa zvučnika, televizora ili radija.

Za muziku u poslovnom prostoru zato je potrebna posebna licenca: od organizacija za kolektivno ostvarivanje prava ili od dobavljača koji Vam licencu za svoj katalog izdaje direktno.

Šta propisuje zakon

Osnovni propis je Zakon o autorskom i srodnim pravima („Službeni list Crne Gore”, br. 37/11, 53/16, 145/21, 48/24, 84/24 i 100/24). Autor ima isključivo pravo da dozvoli ili zabrani javno izvođenje, javno saopštavanje djela sa fonograma, javno saopštavanje djela koje se emituje, odnosno radio ili televizijskog programa putem zvučnika i ekrana, kao i drugo javno saopštavanje (član 20 i čl. 25 do 30a). Puštanje snimljene muzike u objektu je, dakle, radnja za koju je potrebna dozvola.

Prava se mogu ostvarivati individualno ili kolektivno (član 146). Kolektivno ih ostvaruju organizacije za kolektivno ostvarivanje prava, koje djelatnost obavljaju samo na osnovu dozvole ministarstva nadležnog za autorsko i srodna prava, u čijem sastavu radi Direkcija za intelektualnu svojinu (čl. 147 i 150). Za jednu vrstu prava dozvola se izdaje samo jednoj organizaciji.

Prije početka korišćenja korisnik je dužan da nadležnoj organizaciji podnese zahtjev za izdavanje ovlašćenja i ne smije koristiti predmet zaštite bez izdatog ovlašćenja (član 165). Ministarstvo vrši nadzor nad zakonitošću rada organizacija i nad postupanjem korisnika (čl. 177 i 178), a turistička inspekcija nadzire korišćenje autorskih i srodnih prava u turizmu i ugostiteljstvu kada obaveza plaćanja naknade nije regulisana (član 199).

Dvije vrste prava na istoj pjesmi

Na svakoj snimljenoj pjesmi postoje dvije grupe prava:

• Autorsko pravo pripada kompozitoru, tekstopiscu i muzičkom izdavaču.
• Srodna prava pripadaju interpretatorima, odnosno pjevačima i muzičarima, i proizvođaču fonograma, odnosno onome ko je snimak napravio.

Za javno saopštavanje fonograma izdatog u komercijalne svrhe korisnik je dužan da proizvođaču fonograma plati jedinstvenu naknadu, a proizvođač polovinu prosljeđuje interpretatorima, osim ako ugovorom nije drukčije određeno (čl. 121 i 128). Komercijalno izdatim smatra se i snimak koji je stavljen na raspolaganje javnosti na internetu.

Prema podacima ministarstva, u Crnoj Gori dozvolu za kolektivno ostvarivanje prava trenutno imaju tri organizacije: jedna zastupa autore muzičkih djela, druga interpretatore, a treća filmske producente, odnosno audiovizuelna djela. Organizacija koja kolektivno zastupa proizvođače fonograma u vrijeme izrade ovog vodiča nije navedena na tom spisku. Zakon ne propisuje zajedničku naplatu za javno saopštavanje muzike u objektima, a organizacije imaju odvojene tarife i ovlašćenja izdaju posebno. Objekat koji pušta komercijalnu muziku po pravilu zato ima obaveze prema više nosilaca prava.

Kako se obračunava naknada

Visina naknade utvrđuje se tarifom. Prema članu 171 zakona, tarifa može biti procenat od bruto prihoda, kada je muzika uslov za obavljanje djelatnosti (na primjer diskoteka ili plesna škola), ili paušalni iznos, kada muzika nije neophodna za djelatnost, što je čest slučaj s muzikom u pozadini. Pri utvrđivanju tarife uzimaju se u obzir naročito:

• trajanje i broj korišćenja;
• broj potencijalnih slušalaca na određenom području i u određenom periodu;
• svrha korišćenja, komercijalna ili nekomercijalna, i status korisnika;
• kategorija i veličina prostora;
• razlike u nivou cijena koje objekat naplaćuje, kod paušalnih naknada.

Objavljeni tarifni akti i nacrti, u zavisnosti od vrste objekta, koriste procenat prihoda, broj mjesta odnosno mogućih posjetilaca, površinu ozvučenog prostora u kvadratnim metrima, broj zvučnika, televizora i drugih uređaja, kao i kategoriju hotela. Kada se naknada računa kao procenat, određuje se i najniži paušalni iznos.

Tarife se utvrđuju zajedničkim sporazumom organizacije i reprezentativnog udruženja korisnika, koji odobrava ministarstvo i koji se objavljuje u „Službenom listu Crne Gore”. Ako sporazum ne bude zaključen, ministarstvo može utvrditi privremenu tarifu, obaveznu za sve korisnike iz te oblasti (čl. 172 do 174). Tarife se mijenjaju i usklađuju, a svaka organizacija ima svoju, pa se naknade za autorska i za srodna prava po pravilu plaćaju odvojeno. Ako korisnik ne dostavi podatke potrebne za obračun, organizacija ih može utvrditi prema javno dostupnim podacima.

Posljedice korišćenja bez ovlašćenja

Zakon predviđa više vrsta odgovornosti:

• Građanskopravna. Nosilac prava može tužbom tražiti utvrđenje i zabranu povrede, objavljivanje presude i naknadu štete (član 192). Šteta se određuje po opštim pravilima ili u visini uobičajene naknade za zakonito korišćenje. Ako je povreda učinjena namjerno ili krajnjom nepažnjom, može se tražiti do trostrukog iznosa uobičajene naknade, bez obzira na to da li je šteta nastala (član 193). Postupak po takvoj tužbi je hitan.
• Prekršajna. Korišćenje predmeta zaštite bez izdatog ovlašćenja propisano je kao prekršaj za koji se novčano kažnjavaju pravno lice, odgovorno lice, preduzetnik ili fizičko lice; isto važi za uskraćivanje podataka potrebnih za obračun naknade (član 202a). Vlasnik ili zakupodavac prostora koji zna ili mora znati da će se u prostoru koristiti muzika dužan je da provjeri da li korisnik ima ovlašćenje (član 168), a za propust je propisana posebna novčana kazna (član 202c).
• Inspekcijska. Kada postoji osnovana sumnja na povredu, nadležni inspektor može privremeno zabraniti vršenje usluge ili radnje kojom se pravo povređuje (član 199b).
• Krivična. Krivični zakonik Crne Gore u članu 234 propisuje krivično djelo neovlašćenog iskorišćavanja autorskog djela ili predmeta srodnog prava, koje obuhvata i neovlašćeno javno saopštavanje. Propisana je kazna zatvora, strožija ako je djelo učinjeno radi sticanja imovinske koristi.

U praksi je najvažnije da za svaku muziku koja se čuje u objektu možete pokazati na osnovu čega je puštate.

Kako funkcioniše direktna licenca

Zakon dozvoljava da autor i nosilac srodnih prava svoja prava ostvaruju individualno, lično ili preko zastupnika (član 146). Obavezno kolektivno ostvarivanje propisano je samo za određena prava, kao što su kablovska retransmisija i naknada za umnožavanje za privatne potrebe (član 155); javno saopštavanje muzike u objektima nije na tom spisku. Na tome počiva katalog s direktnom licencom: dobavljač koji ima prava na djela i snimke može Vam ih licencirati neposredno.

Takva licenca pokriva samo katalog tog dobavljača. Ne pokriva:

• radio ili televiziju uključene u objektu;
• živu muziku, DJ nastupe i događaje;
• Vaše lične plejliste i druge servise;
• muziku iz repertoara organizacija za kolektivno ostvarivanje prava.

Za sve to i dalje važe pravila opisana u prethodnim poglavljima.

Posebno pitanje su srodna prava. Naknada za javno saopštavanje komercijalno izdatog fonograma pripada proizvođaču fonograma, koji polovinu prosljeđuje interpretatorima (član 128). Pitajte svakog dobavljača kako je to pravo uređeno za njegov katalog i da li je obuhvaćeno licencom.

Zakon poznaje i kolektivno ustupanje sa proširenim dejstvom, kada organizacija zastupa i nosioce prava koji je nijesu ovlastili (član 167). Ono je predviđeno za tačno određene slučajeve, a nosilac prava iz njega može izaći obavještenjem organizaciji. Organizacije u svojim tarifnim aktima ponekad navode da zastupaju sve nosioce prava. Zato čuvajte ugovor i licencni dokument za svaki objekat i imajte ih pri ruci ako Vam se organizacija ili inspekcija obrati.

Mublic: muzika s licencom u pretplati

Mublic je servis muzike za poslovne prostore. Katalog je proizveo Mublic i nije dio repertoara nijedne organizacije za kolektivno ostvarivanje prava. Licenca za javno saopštavanje kataloga uključena je u pretplatu, a za svaki objekat izdaje se licencni dokument s QR kodom, preko kojeg se licenca može provjeriti.

• Atmosfera prilagođena djelatnosti i dobu dana: drugačija muzika ujutru, u vrijeme ručka i uveče.
• Svaka zona, na primjer sala, terasa ili prodajni prostor, ima svoj plejer i svoj program.
• Ako internet nestane, reprodukcija se nastavlja s prethodno preuzetim pjesmama.
• Najave i obavještenja za goste i kupce u samom objektu.

Licenca obuhvata isključivo Mublic katalog. Ako u objektu svira radio, televizija, živa muzika ili drugi servis, za to je potrebno posebno ovlašćenje.

Mublic možete isprobati sedam dana, bez platne kartice. Probni period služi za upoznavanje sa servisom i ne uključuje licencni dokument; dokument se izdaje uz plaćenu pretplatu. Pokrenite probni period, pogledajte cijene ili započnite pretplatu.