Μουσική στην επιχείρηση: άδεια και αμοιβές στην Ελλάδα

Διαθέσιμο στο ίντερνετ δεν σημαίνει επιτρεπτό

Το ότι ένα τραγούδι είναι διαθέσιμο σε υπηρεσία streaming, σε πλατφόρμα βίντεο, σε CD που αγοράσατε ή σε αρχείο που κατεβάσατε δεν σημαίνει ότι μπορείτε να το παίζετε στην επιχείρησή σας. Με την αγορά ή τη συνδρομή αποκτάτε δικαίωμα ιδιωτικής ακρόασης, όχι δικαίωμα να παρουσιάζετε τη μουσική σε πελάτες.

Οι όροι χρήσης των μεγάλων υπηρεσιών το λένε ρητά. Το Spotify παρέχει άδεια μόνο για προσωπική, μη εμπορική χρήση της υπηρεσίας. Οι όροι του YouTube επιτρέπουν επίσης μόνο προσωπική, μη εμπορική χρήση και αναφέρουν ρητά ότι δεν επιτρέπεται η δημόσια μετάδοση ροής μουσικής από την υπηρεσία. Μια συνδρομή Premium δεν αλλάζει αυτή την εικόνα.

Ο νόμος θεωρεί δημόσια κάθε χρήση, εκτέλεση ή παρουσίαση έργου που το κάνει προσιτό σε κύκλο προσώπων ευρύτερο από τον στενό κύκλο της οικογένειας και το άμεσο κοινωνικό περιβάλλον (άρθρο 3 παρ. 2 ν. 2121/1993). Οι πελάτες ενός καφέ, ενός καταστήματος ή ενός γυμναστηρίου αποτελούν τέτοιον κύκλο, όποια κι αν είναι η πηγή της μουσικής: κινητό, ραδιόφωνο, τηλεόραση ή CD. Η άδεια πρέπει να υπάρχει πριν αρχίσει να παίζει η μουσική.

Η γνωστοποίηση χρήσης μουσικής προς τον δήμο, όπου απαιτείται, αφορά τη λειτουργία του καταστήματος, όπως τα επίπεδα ήχου και το ωράριο. Δεν αντικαθιστά την άδεια των δικαιούχων.

Το νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα

Η βασική πηγή είναι ο νόμος 2121/1993 για την πνευματική ιδιοκτησία. Σύμφωνα με το άρθρο 3 παρ. 1, ο δημιουργός έχει το αποκλειστικό δικαίωμα να επιτρέπει ή να απαγορεύει, μεταξύ άλλων, τη δημόσια εκτέλεση των έργων του και την παρουσίασή τους στο κοινό με οποιονδήποτε τρόπο. Τα δικαιώματα αυτά αφορούν τόσο τη ζωντανή μουσική όσο και τη μουσική που παίζει από ηχογράφηση.

Για τις ηχογραφήσεις ισχύει επιπλέον το άρθρο 49: όταν νόμιμα εγγεγραμμένος υλικός φορέας ήχου χρησιμοποιείται για παρουσίαση στο κοινό, ο χρήστης οφείλει εύλογη και ενιαία αμοιβή στους ερμηνευτές ή εκτελεστές καλλιτέχνες και στους παραγωγούς.

Επειδή καμία επιχείρηση δεν μπορεί να διαπραγματευτεί χωριστά με χιλιάδες δημιουργούς, καλλιτέχνες και δισκογραφικές εταιρείες, τα δικαιώματα αυτά ασκούνται συνήθως μέσω οργανισμών συλλογικής διαχείρισης. Τη λειτουργία τους ρυθμίζει ο νόμος 4481/2017:

• Άδεια λειτουργίας: οι οργανισμοί λειτουργούν με άδεια του Υπουργού Πολιτισμού και μπορούν να συστήσουν ενιαίο οργανισμό για την από κοινού χορήγηση αδειών και είσπραξη (άρθρο 5).
• Υποχρέωση χορήγησης άδειας: όταν ο χρήστης υποβάλει τα απαιτούμενα στοιχεία, ο οργανισμός οφείλει να χορηγήσει άδεια χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, με όρους που στηρίζονται σε αντικειμενικά κριτήρια και δεν εισάγουν διακρίσεις (άρθρο 22).
• Αμοιβολόγια: οι αμοιβές πρέπει να είναι εύλογες σε σχέση με την οικονομική αξία της χρήσης. Κάθε οργανισμός δημοσιεύει το αμοιβολόγιό του στην ιστοσελίδα του και το κοινοποιεί στον Οργανισμό Πνευματικής Ιδιοκτησίας (ΟΠΙ), ο οποίος το αναρτά. Η δημοσίευση είναι προϋπόθεση για να ισχύσει το αμοιβολόγιο (άρθρο 23).
• Εποπτεία: τις κυρώσεις επιβάλλει ο Υπουργός Πολιτισμού, ενώ ο ΟΠΙ διενεργεί τους ελέγχους και εισηγείται. Για παραβάσεις προβλέπονται πρόστιμα και προσωρινή ή οριστική ανάκληση της άδειας λειτουργίας (άρθρο 46).

Ο ΟΠΙ είναι νομικό πρόσωπο ιδιωτικού δικαίου που εποπτεύεται από το Υπουργείο Πολιτισμού (άρθρο 69 ν. 2121/1993). Στην ιστοσελίδα του αναρτώνται οι άδειες λειτουργίας και τα αμοιβολόγια των οργανισμών.

Δύο κατηγορίες δικαιωμάτων, πολλοί φορείς

Σε κάθε ηχογραφημένο τραγούδι υπάρχουν δύο ομάδες δικαιωμάτων:

• Δικαιώματα των δημιουργών επί της μουσικής και των στίχων. Ανήκουν σε συνθέτες, στιχουργούς και μουσικούς εκδότες και είναι αποκλειστικά: η δημόσια χρήση απαιτεί προηγούμενη άδεια (άρθρο 3 ν. 2121/1993).
• Συγγενικά δικαιώματα των ερμηνευτών ή εκτελεστών καλλιτεχνών, δηλαδή τραγουδιστών και μουσικών, και των παραγωγών της ηχογράφησης. Για την παρουσίαση ηχογραφήσεων στο κοινό ο νόμος προβλέπει υπέρ αυτών δικαίωμα εύλογης αμοιβής, η οποία καταβάλλεται υποχρεωτικά σε οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης και κατανέμεται εξ ημισείας μεταξύ καλλιτεχνών και παραγωγών (άρθρο 49 παρ. 1 και 3).

Στην Ελλάδα τα δικαιώματα αυτά δεν τα διαχειρίζεται ένας μόνο φορέας:

• Για τα μουσικά έργα λειτουργούν περισσότεροι από ένας οργανισμοί δημιουργών. Ο καθένας έχει δικό του ρεπερτόριο και δικό του αμοιβολόγιο, το οποίο ισχύει μόνο για τα έργα που εκπροσωπεί.
• Για την εύλογη αμοιβή από τις ηχογραφήσεις, οι οργανισμοί των τραγουδιστών, των μουσικών και των παραγωγών έχουν συστήσει ενιαίο οργανισμό συλλογικής διαχείρισης, ο οποίος διαπραγματεύεται, χορηγεί άδειες και εισπράττει από κοινού για λογαριασμό τους.
• Αν στην επιχείρηση υπάρχει τηλεόραση, ενδέχεται να ζητηθούν αμοιβές και από οργανισμούς δικαιούχων οπτικοακουστικών έργων, που έχουν δικά τους αμοιβολόγια, για παράδειγμα για την εστίαση και τα ξενοδοχεία.

Στην πράξη, μια επιχείρηση που παίζει εμπορική μουσική έρχεται συνήθως σε επαφή με περισσότερους από έναν οργανισμούς: με τον οργανισμό ή τους οργανισμούς των δημιουργών, ανάλογα με το ρεπερτόριο που παίζει, και με τον ενιαίο οργανισμό για τα συγγενικά δικαιώματα.

Πώς υπολογίζονται οι αμοιβές

Ενιαία τιμή δεν υπάρχει. Κάθε οργανισμός καθορίζει τις αμοιβές στο δικό του αμοιβολόγιο, λαμβάνοντας υπόψη την οικονομική αξία, τη φύση και την έκταση της χρήσης (άρθρο 23 ν. 4481/2017). Στα αμοιβολόγια που ισχύουν σήμερα για τη δημόσια εκτέλεση, η αμοιβή εξαρτάται κυρίως από:

• Το είδος της επιχείρησης και τον ρόλο της μουσικής: διαφορετικά αντιμετωπίζονται τα κέντρα διασκέδασης, όπου η μουσική είναι απαραίτητη, και τα καφέ, τα εστιατόρια ή τα εμπορικά καταστήματα, όπου είναι βοηθητική.
• Την επιφάνεια: τα περισσότερα κλιμάκια ορίζονται με βάση τα τετραγωνικά μέτρα του χώρου.
• Την περιοχή: σε ορισμένα αμοιβολόγια άλλες χρεώσεις ισχύουν στην Αττική και τη Θεσσαλονίκη, άλλες στις πρωτεύουσες νομών, στους λοιπούς δήμους, στα μικρά χωριά και στα νησιά, με ξεχωριστή κατηγορία για ορισμένα ιδιαίτερα τουριστικά νησιά.
• Τον τρόπο αναπαραγωγής: απλά μηχανικά μέσα, DJ και ζωντανή μουσική κοστολογούνται διαφορετικά.
• Το ωράριο και τον χαρακτήρα του χώρου: για παράδειγμα, αν το κατάστημα λειτουργεί με παράταση ωραρίου ή διαθέτει μπαρ.
• Την περίοδο λειτουργίας: για εποχικές επιχειρήσεις προβλέπεται μειωμένη ή αναλογική χρέωση.
• Στα ξενοδοχεία: τον αριθμό των δωματίων και την κατηγορία αστεριών· μπαρ και εστιατόρια χρεώνονται χωριστά.
• Στα γυμναστήρια: κυρίως την επιφάνεια, ενώ ορισμένα αμοιβολόγια έχουν χωριστή κατηγορία για στούντιο γιόγκα, pilates ή χορού.

Τα αμοιβολόγια αναθεωρούνται τακτικά και ο ΦΠΑ προστίθεται στις αμοιβές. Οι οργανισμοί μπορούν να συμφωνούν ειδικούς όρους με αντιπροσωπευτικές ενώσεις χρηστών· οι συμφωνίες αυτές κοινοποιούνται στον ΟΠΙ και δημοσιεύονται. Αν δεν υπάρξει συμφωνία για το ύψος της αμοιβής, τα μέρη μπορούν να προσφύγουν σε διαιτησία ή να ζητήσουν από το Μονομελές Πρωτοδικείο να την καθορίσει (άρθρο 22).

Επειδή τα δικαιώματα διαχειρίζονται περισσότεροι οργανισμοί, το συνολικό κόστος προκύπτει συνήθως από περισσότερες από μία αμοιβές. Τα ισχύοντα αμοιβολόγια των οργανισμών είναι αναρτημένα στην ιστοσελίδα του ΟΠΙ.

Συνέπειες της χρήσης χωρίς άδεια

Για τη χρήση μουσικής χωρίς την απαιτούμενη άδεια ή χωρίς καταβολή της οφειλόμενης αμοιβής ο νόμος προβλέπει τις εξής συνέπειες:

• Άρση και παράλειψη: ο δικαιούχος μπορεί να ζητήσει την αναγνώριση του δικαιώματός του, την άρση της προσβολής και την παράλειψή της στο μέλλον (άρθρο 65 παρ. 1 ν. 2121/1993).
• Αποζημίωση: όποιος προσβάλλει υπαιτίως τα δικαιώματα αυτά οφείλει αποζημίωση και χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη. Η αποζημίωση δεν μπορεί να είναι μικρότερη από το διπλάσιο της αμοιβής που συνήθως ή κατά νόμο καταβάλλεται για το είδος της χρήσης (άρθρο 65 παρ. 2). Αντί για αποζημίωση, ο δικαιούχος μπορεί, χωρίς να απαιτείται υπαιτιότητα, να ζητήσει το ποσό κατά το οποίο ο χρήστης έγινε πλουσιότερος ή το κέρδος που αποκόμισε (άρθρο 65 παρ. 3).
• Προσωρινός καθορισμός της αμοιβής: σε περίπτωση διαφωνίας για την εύλογη αμοιβή του άρθρου 49, το Μονομελές Πρωτοδικείο μπορεί, με τη διαδικασία των ασφαλιστικών μέτρων, να την καθορίσει προσωρινά και να επιδικάσει προσωρινά έως το μισό της (άρθρο 22 παρ. 7 ν. 4481/2017).
• Ποινικές κυρώσεις: το άρθρο 66 τιμωρεί με φυλάκιση τουλάχιστον ενός έτους και χρηματική ποινή όποιον, χωρίς δικαίωμα, εκτελεί δημόσια ή παρουσιάζει στο κοινό προστατευόμενα έργα. Βαρύτερες ποινές προβλέπονται όταν η πράξη τελείται κατ’ επάγγελμα ή σε εμπορική κλίμακα.
• Διοικητικά πρόστιμα: προβλέπονται για ορισμένες πράξεις, όπως η αναπαραγωγή φωνογραφημάτων σε σκληρό δίσκο χωρίς δικαίωμα (άρθρο 65Α).

Ποιος αποδεικνύει τι

Κατά το άρθρο 7 ν. 4481/2017, οι οργανισμοί τεκμαίρεται ότι διαχειρίζονται τα δικαιώματα για όλα τα έργα και τους δικαιούχους που δηλώνουν εγγράφως ότι τους έχουν ανατεθεί. Όταν πρόκειται για δικαιώματα που υπόκεινται σε υποχρεωτική συλλογική διαχείριση, όπως η εύλογη αμοιβή του άρθρου 49, ο οργανισμός που λειτουργεί με άδεια τεκμαίρεται ότι εκπροσωπεί όλους τους δικαιούχους, Έλληνες και αλλοδαπούς, και όλα τα έργα τους. Στο δικαστήριο αρκεί μια δειγματοληπτική αναφορά των έργων που χρησιμοποιήθηκαν χωρίς άδεια. Στην πράξη, επομένως, η επιχείρηση είναι εκείνη που πρέπει να μπορεί να δείξει τι ακριβώς έπαιζε και με ποια άδεια.

Πώς λειτουργεί η απευθείας άδεια

Δεν ανήκει όλη η μουσική στο ρεπερτόριο κάποιου οργανισμού συλλογικής διαχείρισης. Ο νόμος αναγνωρίζει στους δικαιούχους το δικαίωμα να αναθέτουν τη διαχείριση σε οργανισμό της επιλογής τους, για τα δικαιώματα και τα έργα που οι ίδιοι επιλέγουν (άρθρο 12 ν. 4481/2017). Τα αποκλειστικά δικαιώματα των δημιουργών που δεν έχουν ανατεθεί σε κανέναν οργανισμό παραμένουν στον δικαιούχο, ο οποίος μπορεί να τα παραχωρεί απευθείας. Ένας πάροχος που έχει παραγάγει ο ίδιος τη μουσική ή έχει αποκτήσει τα δικαιώματα απευθείας από τους δικαιούχους μπορεί έτσι να σας παραχωρήσει με σύμβαση άδεια για την παρουσίασή της στην επιχείρησή σας. Οι οργανισμοί, από την πλευρά τους, οφείλουν να ενημερώνουν κάθε χρήστη, κατόπιν αιτιολογημένου αιτήματος και χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση, για τα έργα που εκπροσωπούν (άρθρο 27 ν. 4481/2017).

Τα όρια μιας τέτοιας άδειας πρέπει να είναι σαφή:

• Καλύπτει μόνο τον συγκεκριμένο κατάλογο, όταν παίζει μέσω της υπηρεσίας του παρόχου και στους χώρους που αναφέρει η σύμβαση.
• Δεν καλύπτει ραδιόφωνο, τηλεόραση, ζωντανή μουσική, DJ, δικές σας λίστες από υπηρεσίες streaming ή οποιαδήποτε άλλη πηγή στον ίδιο χώρο. Για αυτές ισχύουν οι γενικοί κανόνες.
• Η εύλογη αμοιβή καλλιτεχνών και παραγωγών έχει ειδικό καθεστώς. Ο νόμος ορίζει ότι καταβάλλεται υποχρεωτικά σε οργανισμούς συλλογικής διαχείρισης και τεκμαίρει ότι ο αδειοδοτημένος οργανισμός εκπροσωπεί όλους τους δικαιούχους. Σε απόφαση ασφαλιστικών μέτρων (ΜΠρΑθ 349/2022) το δικαστήριο έκρινε το τεκμήριο μαχητό και απέρριψε αίτηση για εύλογη αμοιβή, επειδή η μουσική της επιχείρησης προερχόταν, κατά τα στοιχεία της δίκης, από δικαιούχους που δεν είχαν αναθέσει τα δικαιώματά τους σε κανέναν οργανισμό. Πρόκειται για προσωρινή κρίση, που δεν δεσμεύει τα άλλα δικαστήρια. Ρωτήστε τον πάροχό σας, όποιος κι αν είναι, πώς αντιμετωπίζει αυτό το ζήτημα και, αν έχετε αμφιβολίες για τη δική σας περίπτωση, συμβουλευτείτε νομικό.
• Η τεκμηρίωση είναι η απόδειξή σας. Κρατήστε τη σύμβαση, το πιστοποιητικό άδειας και τα τιμολόγια, έχετε το πιστοποιητικό διαθέσιμο στο κατάστημα και φροντίστε στους χώρους που καλύπτει η άδεια να παίζει μόνο μουσική από αυτόν τον κατάλογο.

Mublic: κατάλογος, αναπαραγωγή και άδεια

Η Mublic είναι υπηρεσία μουσικής υπόκρουσης για καφέ, εστιατόρια, καταστήματα, ξενοδοχεία και γυμναστήρια. Ο κατάλογος έχει παραχθεί από τη Mublic και δεν ανήκει στο ρεπερτόριο κανενός οργανισμού συλλογικής διαχείρισης. Η άδεια για την αναπαραγωγή του στην επιχείρησή σας περιλαμβάνεται στη συνδρομή.

• Ατμόσφαιρα ανάλογα με τον κλάδο και την ώρα: η μουσική προσαρμόζεται στο είδος της επιχείρησης και αλλάζει κατά τη διάρκεια της ημέρας.
• Κάθε χώρος ξεχωριστά: η σάλα, η βεράντα ή ο χώρος πωλήσεων μπορούν να παίζουν ο καθένας τη δική του μουσική, με δική του αναπαραγωγή.
• Αν κοπεί το ίντερνετ, η μουσική συνεχίζει: η αναπαραγωγή προχωρά με κομμάτια που έχουν ήδη κατέβει στη συσκευή.
• Πιστοποιητικό ανά κατάστημα: για κάθε κατάστημα εκδίδεται πιστοποιητικό άδειας που επαληθεύεται με κωδικό QR.
• Ανακοινώσεις στο κατάστημα: μπορείτε να μεταδίδετε μηνύματα προς τους πελάτες σας ανάμεσα στα κομμάτια.

Η άδεια της Mublic καλύπτει αποκλειστικά τον κατάλογο της Mublic· αν στον χώρο παίζει ραδιόφωνο, τηλεόραση, ζωντανή μουσική ή άλλη υπηρεσία, αυτά μένουν εκτός. Μπορείτε να δοκιμάσετε την υπηρεσία για επτά ημέρες χωρίς κάρτα με τη δωρεάν δοκιμή. Η δοκιμή δεν περιλαμβάνει πιστοποιητικό άδειας· αυτό εκδίδεται με την επί πληρωμή συνδρομή. Δείτε τις τιμές ή ξεκινήστε εδώ.